Το μέλλον της Εργασίας

Με αφορμή μια μελέτη των Carl Frey και Michael Osborne από το Oxford Martin School που εμφανίστηκε το 2013, έχει ξεκινήσει μια συζήτηση για το μέλλον της εργασίας και απασχόλησης. Η μελέτη ( αρχείο PDF) εξέτασε γνωστικά και μαθησιακά χαρακτηριστικά για διάφορα επαγγέλματα και χρησιμοποιώντας ένα στατιστικό μοντέλο, κατέληξε στο συμπέρασμα πως πολλά επαγγέλματα στο μέλλον θα αντικατασταθούν από ρομπότς ή υπολογιστικά συστήματα τεχνητής ευφυίας.

Αν και η μελέτη δεν δημοσιεύτηκε σε κάποιο επιστημονικό έντυπο, δηλαδή δεν πέρασε από την παραδοσιακή αξιολογική κρίση, έφερε στο προσκήνιο ένα ζήτημα που είχε παρατηρήσει ήδη από το 1932 ο John Maynard Keynes: πως (με σύγχρονους όρους) η τεχνολογία καταστρέφει περισσότερες θέσεις εργασίας απ όσες δημιουργεί.

Η μελέτη των Frey & Osborne επισημαίνει πως ο ρυθμός ανάπτυξης της τεχνολογίας σήμερα αυξάνει την ταχύτητα με την οποία χάνονται θέσεις εργασίας ενώ ταυτοχρόνως μειώνει την ταχύτητα με την οποία δημιουργούνται νέες θέσεις εργασίας. Η απώλεια θέσεων αφορά κυρίως εργασίες με επαναλαμβανόμενα καθήκοντα. Για παράδειγμα, παρατηρώ ολοένα και λιγότερους ταμίες στα πολυκαταστήματα. Οι ταμίες έχουν αντικαταστήσει από αυτοματισμούς που επιτρέπουν στους πελάτες να πληρώνουν μόνοι τους για τις αγορές τους. Τα προϊόντα έχουν γραμμικούς κώδικες ή ενσωματωμένες ηλεκτρονικές ταυτότητες (RFID), που ανιχνεύονται απο τον αυτοματισμό, οι τιμές αθροίζονται, και η πληρωμή γίνεται με πιστωτική κάρτα ή ακόμη και με μετρητά.

Εδώ και χρόνια βεβαίως έχουν μειωθεί οι θέσεις εργασίας στις τράπεζες, με την διάδοση των αυτόματων ταμειολογιστικών μηχανών (ATM). Με την εξέλιξη των κινητών τηλεφώνων, ήδη πολλές τραπεζικές συναλλαγές — ακόμη και κατάθεση επιταγών — γίνονται μέσω εφαρμογών. Σε πολλά αεροδρόμια αυτόματα τρένα μεταφέρουν επιβάτες αλλά και αυτόματες μηχανές ελέγχουν διαβατήρια και επιτρέπουν την είσοδο σε μια χώρα δίχως μεσολάβηση ανθρώπινου προσωπικού.

Στα επόμενα χρόνια θα δούμε περισσότερα αυτοματοποιημένα τρένα, οχήματα, αλλά και ποντοπόρα πλοία. Καθώς αυξάνεται το ελάχιστο ωρομίσθιο στις ΗΠΑ, ολοένα και περισσότερες αλυσίδες ταχυφαγείων, εγκαθιστούν αυτόματες μηχανές παραγγελίας, μειώνοντας έτσι τις ανάγκες τους για προσωπικό εξυπηρέτησης πελατών. Από το 2012 έχουμε και ρομποτική συσκευή ζύμωσης, ψησίματος, και ετοιμασίας hamburgers. Στις ΗΠΑ τα φάρμακα χρόνιων παθήσεων (στατίνες, κτλ), συσκευάζονται σε δόσεις 90 ημερών και αποστέλλονται ταχυδρομικώς στους ασθενείς απο ρομποτικές συσκευές που λαμβάνουν την συνταγή από τον γιατρό μέσω διαδικτύου. Και ο συνδυασμός της υπηρεσίας Über και αυτόνομων οχημάτων — όπως αυτά που αναπτύσσει η Google — θα αλλάξει δραστικά τις οδικές μας μετακινήσεις.

Επαγγέλματα όπως φαρμακοποιοί, λογιστές, οδηγοί ταξί ή λεωφορείων οδεύουν προς εξαφάνιση. Σε 2ο χρόνια θα βλέπουμε τον φαρμακοποιό με την ίδια νοσταλγία που βλέπουμε σήμερα τους πεταλωτές.

Κι αυτές είναι μόνο οι αλλαγές που μπορούμε να φανταστούμε σήμερα. Το μέλλον είναι απρόβλεπτο και θα επηρεάσει πολλά επαγγέλματα και λειτουργίες. Ακόμη και επαγγέλματα που θεωρούνται ασφαλή, θα υποστούν ριζικές μεταβολές. Για παράδειγμα, πόσο θα αλλάξει το επάγγελμα του οφθαλμίατρου όταν αυτοματοποιηθεί η διαθλαστική εξέταση; Ήδη η παραγγελία και επεξεργασία διορθωτικών φακών και γυαλιών έχει αυτοματοποιηθεί σημαντικά, αλλάζοντας το επάγγελμα των οπτικών.

Καθώς αλλάζει το τοπίο εργασίας, περιμένουμε σημαντικές επιπτώσεις και αλλαγές στην εκπαίδευση, τόσο στην γενική παιδεία όσο και στην επαγγελματική κατάρτιση. Ένας απο τους σκοπούς της δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης είναι να προετοιμάσει μαθητές και φοιτητές για μια ικανοποιητική σταδιοδρομία. Τα εφόδια όμως που παρέχει η παιδεία σήμερα αντανακλούν εργασιακά δεδομένα του περασμένου αιώνα.

Στην μελέτη για το μέλλον της εργασίας (αρχείο PDF) που δημοσιεύτηκε από το World Economic Forum στις αρχές του 2016, γίνεται μια συστηματική αποτύπωση των προσόντων και της παιδείας που απαιτούνται για το εργασιακό πλαίσιο της «4ης βιομηχανικής επανάστασης» όπως χαρακτηριστικά περιγράφεται η εποχή μας. Η μελέτη του WEF προβλέπει τα εξής 10 ζωτικά προσόντα για τον εργαζόμενο το 2020:

  • Ικανότητα επίλυσης σύνθετων προβλημάτων (complex problem solving)
  • Κριτική σκέψη (critical thinking)
  • Δημιουργικότητα (creativity)
  • Διοίκηση ατόμων (people management)
  • Ικανότητα συντονισμού με άλλους (coordinating with others)
  • Συναισθηματική νοημοσύνη (emotional intelligence)
  • Ευθυκρισία και ικανότητα λήψης αποφάσεων (judgment and decision making)
  • Αντίληψη εξυπηρέτησης (service orientation)
  • Ικανότητα διαπραγμάτευσης (negotiation)
  • Μαθησιακή ευελιξία (cognitive flexibility)

Είναι ενταγμένα τα προσόντα αυτά στα προγράμματα σπουδών; Πώς διδάσκουμε μαθητές και φοιτητές για διοίκηση ατόμων ή για συναισθηματική νοημοσύνη; Πώς αξιολογούμε την μάθηση αυτών των προσόντων; Γιατί είναι απαραίτητη η συναισθηματική νοημοσύνη για έναν φοιτητή φυσικής, ή η διοίκηση ατόμων για έναν μηχανικό υπολογιστών; Πώς μετρούμε και βελτιώνουμε την μαθησιακή ευελιξία των φοιτητών μας αλλά και την δική μας; Αντιλαμβάνονται τα μέλη του ΔΕΠ την σημασία των προσόντων αυτών και είναι σε θέση να ανταποκριθούν μαθαίνοντας και διδάσκοντας;

Δεν υπάρχουν ούτε εύκολες ούτε απλές απαντήσεις. Η συζήτηση ξεκινά σιγά-σιγά τώρα, καθώς ολοένα και περισσότερα ΑΕΙ στο εξωτερικό τουλάχιστον, διαπιστώνουν την ανάγκη να ανταποκριθούν στις επιταχυνόμενες τεχνολογικές εξελίξεις.

Μικρές χώρες όπως η Ελλάδα, μπορει να βρεθουν πίσω από τις εξελίξεις, δημιουργώντας έτσι ένα παγκόσμιο πανεπιστημιακό πλαίσιο τριών και τεσσάρων ταχυτήτων. Στο οποίο τα κορυφαία πανεπιστήμια θα ετοιμάζουν τους πρωταγωνιστές της οικονομίας και της κοινωνίας, και τα υπόλοιπα τους κομπάρσους αποκλειστικά. Είναι απαραίτητο για την Ελλάδα να αποκτήσει τουλάχιστον ένα ΑΕΙ που να εκπαιδεύει πρωταγωνιστές. Κι αυτό είναι στρατηγικός στόχος υψηλής προτεραιότητας.

Share

Ιδιωτικά πανεπιστήμια

Με την επόμενη αναθεώρηση του Συντάγματος υπάρχει πρόθεση όπως φαίνεται να αλλάξει το άρθρο 16 και να επιτραπεί στην Ελλάδα η λειτουργία ιδιωτικών πανεπιστημίων. Η ρύθμιση αυτή συζητήθηκε κατά την προηγούμενη αναθεώρηση αλλά αποσύρθηκε. Από τότε όμως δεν έχει γίνει κάποια ουσιαστική συζήτηση για το ζήτημα των ιδιωτικών ΑΕΙ στην Ελλάδα. Η παρουσία τους είναι δεδομένη και η νομική τους αποκατάσταση είναι θέμα χρόνου.

Στην Ελλάδα έχουμε την τάση να κάνουμε κάποια πράγματα δίχως προδιαγραφές. Το αποτέλεσμα είναι καταχρήσεις και ασυδοσία, έλλειψη στρατηγικής, και χαμηλή ποιότητα. Αρκεί κανείς να αναλογιστεί την ποιότητα των ιδιωτικών ραδιοτηλεοπτικών μέσων, για να καταλάβει πού μπορεί να οδηγήσει το απροϋπόθετο άνοιγμα μιας κρατικής ως τώρα λειτουργίας.

Πιστεύω ότι η Ελλάδα χρειάζεται τα ιδιωτικά ΑΕΙ. Με τις κατάλληλες προϋποθέσεις, θα λειτουργήσουν ευεργετικά απέναντι στα κρατικά ΑΕΙ. Επιπλέον τα ιδιωτικά ΑΕΙ θα καλύψουν το πρόβλημα χωρητικότητας που αντιμετωπίζουμε στα δημόσια ΑΕΙ, τόσο σε πλήθος φοιτητών όσο και σε εύρος γνωστικών αντικειμένων.

Είναι όμως απαραίτητο να τεθούν ουσιαστικές προδιαγραφές ποιότητας, που να μην μείνουν ανεφάρμοστες. Στη θεωρία, δηλαδή, ποιοτικές προδιαγραφές έχουν και τα ραδιοτηλεοπτικά μέσα αλλά στην πράξη τις καταργεί η ανικανότητα του ΕΣΡ.

Οι προδιαγραφές ποιότητας για τα ιδιωτικά ΑΕΙ θα πρέπει να δεσμεύουν και τα δημόσια. Είναι ευθύνη και προνόμιο της ακαδημαϊκής κοινότητας στην Ελλάδα να προτείνει ένα βασικό πλαίσιο ποιοτικών αρχών για την ανώτατη παιδεία.

Στο πλαίσιο αυτό, είναι σημαντικό να διαχωρίσουμε τις λειτουργίες των πανεπιστημίων σε διδακτική και ερευνητική. Η απαίτηση δηλαδή, κάθε πανεπιστήμιο να εκτελεί και ερευνητικό έργο σε υψηλό επίπεδο δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Κάποια πανεπιστήμια θα προτιμήσουν την έμφαση στην διδασκαλία και στην επαγελματική κατάρτιση και κάποια στην έρευνα. Εξάλλου την κατανομή αυτη την βλέπουμε ήδη στην πράξη, ανάμεσα στα δημόσια ΑΕΙ.

Είναι επίσης σημαντικό στο πλαίσιο αυτό να αποθαρρυνθεί η παρουσία κερδοσκοπικών πανεπιστημίων.

Ελπίζω να γίνει επιτέλους στην Ελλάδα μια σοβαρή συζήτηση για τα ιδιωτικά ΑΕΙ. Ώστε να προκύψει ενα καλό πλαίσιο ποιοτικής λειτουργίας και να μην επαναληφθεί η πολιτισμική καταστροφή που ειδαμε στη ραδιοτηλεόραση.

Share

Οι συνέπειες ενός κλειστού πανεπιστημίου

Τι θα γινόταν στο Σικάγο αν έκλεινε για τρεις μήνες ένα τοπικό πανεπιστήμιο; Έκανα την ερώτηση σε λίγους συναδέλφους που ασκούν διοικητικούς ρόλους σε δημόσια και ιδιωτικά πανεπιστήμια στην πόλη μας. Η ερώτηση τους προκάλεσε έκπληξη: πώς και γιατί κλείνει ένα πανεπιστήμιο για τρεις μήνες; Μετά την αρχική έκπληξη, άρχισαν να αναζητούν απαντήσεις. Μέχρι τώρα έχω καταγράψει τις εξής.

  • Το εργολαβικό προσωπικό θα έμενε δίχως εργασία και συνεπώς δίχως εισόδημα. Πρόκειται για καθαριστές, κηπουρούς, συντηρητές εξοπλισμού, υπαλλήλους catering, και άλλους χαμηλόμισθους εργαζόμενους. Οι άνθρωποι αυτοί εξαρτώνται από το ημερομίσθιό της και αμοίβονται ανά 15ήμερο. Με το πανεπιστήμιο κλειστό για 3 μήνες, θα χάναν 6 κύκλους μισθοδοσίας. Δεν θα είχαν να πληρώσουν νοίκι, ηλεκτρικό/θέρμανση, κίνηση, και πιθανότατα τρόφιμα.
  • Θα έκλειναν οι φοιτητικές εστίες με αποτέλεσμα εκατοντάδες προπτυχιακοί κυρίως φοιτητές να επέστρεφαν στα σπίτια τους για όσο διάστημα το πανεπιστήμιο ήταν κλειστό. Αυτό θα δημιουργούσε προβλήματα σε φοιτητές των οποίων οι γονείς ζουν μακριά ή σε φοιτητές από άλλες χώρες.
  • Θα σταματούσε η αμοιβή του ΔΕΠ (αμέσως στα πολιτειακά πανεπιστήμια και έπειτα από ένα διάστημα στα ιδιωτικά), με αποτέλεσμα οικονομική δυσπραγία για τις οικογένειές τους.
  • Θα χανόντουσαν εκατομμύρια δολάρια σε χρηματοδοτούμενη έρευνα.
  • Θα χανόταν το τρίμηνο (ή εξάμηνο), επειδή τα πανεπιστήμια εδώ είναι όντως αυτοδιοίκητα και δεν αλλάζουν τους κανονισμούς τους με μια υπουργική απόφαση.
  • Οι φοιτητές που θα χάναν το τρίμηνό τους, πιθανόν να κατέφευγαν σε νομικές κινήσεις, μηνύοντας το πανεπιστήμιο και άλλους φορείς διεκδικώντας αποζημιώσεις (με συνέπεια σημαντικά δικαστικά έξοδα για τα πανεπιστήμια, και επιπλέον δαπάνες σε περίπτωση επιδίκασης αποζημιώσεων).
  • Οι μικρές επιχειρήσεις που εξαρτώνται από τις συναλλαγές τους με το πανεπιστήμιο θα έβλεπαν τον τζίρο τους να μειώνεται σημαντικά. Τέτοιες επιχειρήσεις είναι τα μικρά εστιατόρια πέριξ της πανεπιστημιούπολης, βιβλιοπωλεία, καθαριστήρια, κ.ά. Οι επιχειρήσεις αυτές είναι συνήθως οικογενειακές (αλλά και αλυσίδες) και απασχολούν ωρομίσθιο, χαμηλόμισθο προσωπικό, που θα έχανε προσωρινά την εργασία του.
  • Θα σταματούσαν τα διάφορα προγράμματα που το πανεπιστήμιο προσφέρει στην γύρω κοινότητα, π.χ., διαλέξεις, δωρεάν υπηρεσίες υγείας και νομικών συμβουλών, συναυλίες, θεατρικές παραστάσεις, πρότυπα/πειραματικά σχολεία, βιβλιοθήκες, κ.ά. Θα μαράζωνε δηλαδή πολιτιστικά η περιοχή γύρω από το κλειστό πανεπιστήμιο.
  • Θα κατέρεε η φήμη του πανεπιστημίου με αποτέλεσμα λιγότερους φοιτητές ή ερευνητές τα επόμενα χρόνια.
  • Τα συμβούλια ιδρυμάτων (board of trustees) μάλλον θα έπαυαν τις διοικήσεις και θα παρέμβαιναν δυναμικά ώστε με νέες προσωρινές διοικήσεις τα πανεπιστήμια να ξανάνοιγαν.
  • Θα κάναν παρεμβάσεις υπερ του ανοίγματος των ιδρυμάτων τα τοπικά επιμελητήρια, οι επιστημονικοί φορείς, κ.ά.

 

Share

Η χορηγία της 3Ε

Δημιουργήθηκε ζήτημα με την προσπάθεια μιας εταιρείας να χρηματοδοτήσει επισκευές σε κάποιο σχολείο, το οποίο θα επιλεγόταν με ψηφοφορία σε σελίδες κοινωνικής δικτύωσης. Διαμαρτυρήθηκε ο ΣΥΡΙΖΑ επειδή είδε τα σχολεία να περνάνε στα χέρια των αδίστακτων πολυεθνικών. Αποκρινόμενος στη διαμαρτυρία του ΣΥΡΙΖΑ, ο υφυπουργός παιδείας δήλωσε πως τέτοια χρηματοδότηση δεν θα επιτραπεί. Απο κοντά ο Πάσχος Μανδραβέλης καυτηρίασε το σοβιετικό σύστημα που καταμαρτυρούν οι αντιδράσεις του ΣΥΡΙΖΑ και του υφυπουργού.

Πίσω από την τριπλή σκιά του γαϊδάρου όμως, παραλείπεται η ουσία. Επειδή ούτε ο ΣΥΡΙΖΑ, ούτε ο υφυπουργός, ούτε ο αρθρογράφος μπαίνουν στον κόπο να ψάξουν λίγο το ζήτημα των χορηγιών.

Κανείς δηλαδή δεν συζητά το μέγεθος της χορηγίας σε σύγκριση με το όφελος που θα αποκομίσει η εταιρεία καθώς και σε σύγκριση με τις ανάγκες του συγκεκριμένου σχολείου.

Οι ανακοινώσεις μιλάν για επισκευές σε κάποιο σχολείο. Δεν είναι όλες οι επισκευές το ίδιο. Προκειται για επισκευή των €500 ή των €10.000;

Αν συζητούμε για μικροποσά, καλά κάνει και διαμαρτύρεται ο ΣΥΡΙΖΑ. Διότι με €500 η εταιρεία εξασφαλίζει προβολή που θα της κόστιζε πολύ περισσότερο αν χρησιμοποιούσε συμβατική διαφήμιση.

Αν συζητούμε για σοβαρότερα ποσά, κακώς διαμαρτύρεται ο ΣΥΡΙΖΑ και κακώς αποκρύβουν τις ουσιαστικές πληροφορίες ο υφυπουργός κι ο αρθρογράφος. Ο ένας έχει θεσμική κι ο άλλος ηθική υποχρέωση να πληροφορούν με ακρίβεια και υπευθυνότητα.

Οι χορηγίες δεν είναι κακό πράγμα. Φτάνει να τις δεχόμαστε με συγκεκριμένους κανόνες. Που να μην ευτελίζουν τους ευεργετούμενους και να μην προσβάλλουν τους ευεργέτες. Στα περισσότερα σχολεία των ΗΠΑ (από δημοτικά ως πανεπιστήμια), υπάρχουν τέτοιοι κανόνες. Που καθορίζουν ελάχιστο ύψος χορηγίας για διάφορα πράγματα.

Για παράδειγμα, στο δημοτικό σχολείο της γειτονιάς μου (που είναι δημόσιο), οι κανόνες έχουν ως εξής:

Για ποσά ως $500/έτος, γίνεται μνεία στην επετηρίδα που δημοσιεύει το σχολείο στο τέλος της χρονιάς. Για ποσά μεταξύ $500-$1000, η μνεία συνοδεύεται με φωτογραφία του χορηγού. Για $1000-$2500, εκτός από τη μνεία στην επετηρίδα, ο χορηγός λαμβάνει κι ένα τιμητικό λεύκωμα με την ιστορία του σχολείου, κοκ.

Για δωρέες εφάπαξ, ισχύουν άλλοι κανόνες. Πχ, για όσους δωρίζουν ως $10.000 το όνομά τους χαράσεται σε τιμητική πλακέτα η οποια αναρτάται μαζί με άλλες παρόμοιες, έξω από το γραφείο του διευθυντή. Για $10.000-$15.000 δίνεται το όνομα του χορηγού σε μια αίθουσα διδασκαλίας για 10 χρόνια, κοκ.

Ο «τιμοκατάλογος» προβλέπει ποσό ακόμη και για την ονοματοδοσία του σχολείο. Για $1,5 εκατομμύριο, το σχολείο θα αποκτήσει το όνομα του ευεργέτη για 33 χρόνια.

Share